Batdes/ Birey
B15
1- Biliniz ki günah ve sevap kavramlarını anlamak, bireyin davranışlarını, sorumluluklarını ve Yaradan'a karşı yükümlülüklerini doğru değerlendirmesiyle başlar.
2- Günah olarak adlandırılan her davranışın hangi hata veya kusurla ilişkili olduğunu, hangi tüze, kural ya da yönteme aykırılık oluşturduğunu anlamaya çalışınız.
3- Sevap olarak adlandırılan davranışları değerlendirirken yalnızca ortaya çıkan sonuca değil, davranışın niteliğine, amacına ve gerçekleştirildiği koşullara da dikkat ediniz.
4- Bir davranışın sonucunu değerlendirirken bireyin bilgisini, imkânlarını, koşullarını ve taşıdığı sorumlulukları göz ardı etmeyiniz.
5- Bilerek gerçekleştirilen bir davranış ile bilgi veya imkân eksikliği nedeniyle ortaya çıkan bir hatanın değerlendirilmesinde aynı koşulların bulunduğunu varsaymayınız.
6- Başkalarının davranışlarını değerlendirirken kendi sınırlı bilginizi mutlak ölçü kabul etmeyiniz. Yaradan'ın değerlendirmesi ile bireylerin birbirleri hakkında verdikleri hükümleri birbirinden ayırınız.
7- Bir hata yaptığınızı fark ettiğinizde hatanızı kabul etmekten kaçınmayınız. Hatanızı anlamaya, sorumluluğunuzu belirlemeye ve mümkün olduğu ölçüde düzeltmeye yöneliniz.
8- Bir kusurunuzun farkına vardığınızda onu gizlemek veya önemsiz göstermek yerine, kusurun nedenlerini anlamaya ve aynı kusuru tekrarlamamak için gereken çabayı göstermeye çalışınız.
9- Yaradan'dan bağışlanma dilemenin, kişinin hatasını kabul etmesi ve bağışlanma talebinde bulunması olduğunu biliniz. Bağışlanma dilemeyi, bağışlanmış olmanın kesinleşmiş sonucu olarak değerlendirmeyiniz.
10- İyi bir davranışta bulunduğunuzda kendinizi başkalarından üstün görmeyiniz. Gerçekleştirdiğiniz davranışı böbürlenme ve kibirlenme nedeni hâline getirmeyiniz.
11- Bir başkasının yaptığı hatayı, o kişinin bütün varlığını ve yaşamını tanımlayan tek ölçüt olarak kullanmayınız. Davranış ile bireyi birbirinden ayırarak değerlendiriniz.
12- Bir insanın iyi davranışlarını, başka bir alandaki sorumluluklarını yerine getirmemesini kendiliğinden ortadan kaldıran bir karşılık olarak görmeyiniz. Her davranışın kendi niteliği ve sorumluluğu içinde değerlendirilmesi gerektiğini anlayınız.
13- Yaşamınız boyunca gerçekleştirdiğiniz davranışların Sonluk sürecinde değerlendirileceğini bilerek sorumluluklarınızı önemseyiniz. Ancak bu değerlendirmeyi yalnızca günah ve sevap sayımına indirgemeyiniz.
14- İlahi adaletin anlaşılmasında insanların farklı koşullara, bilgilere ve imkânlara sahip olduklarını dikkate alınız. Adil değerlendirme ile herkesi koşullarını gözetmeden aynı biçimde yargılamanın aynı şey olmadığını anlayınız.
15- Günah ve sevap kavramlarını anlamaya çalışırken esas amacınızın kendinizi başkalarıyla karşılaştırmak değil, Yaradan'ın belirlediği tüze, kural ve yöntemlere uygun yaşamak, hatalarınızı ve kusurlarınızı fark etmek ve sorumluluklarınızı yerine getirmek olduğunu biliniz.
16- Yaradan'ın günahlarınıza da sevaplarınıza da tanık olduğunu biliniz. Hükmü en iyi veren ve verecek olan O'dur. Bu nedenle kendi davranışlarınızı dürüstlükle değerlendiriniz ve nihai hükmün Yaradan'a ait olduğunu unutmayınız.
B15 — GÜNAH VE SEVAP KAVRAMLARINI ANLAMAK VE DEĞERLENDİRMEK
Giriş: Günah ve sevap kavramlarına doğru yaklaşmak
İnsan, yaşamı boyunca pek çok davranışta bulunur. Bu davranışların bir bölümü sorumlulukların yerine getirilmesini, bir bölümü iyiliğin ortaya konulmasını, bir bölümü ise hata ve kusurların oluşmasını kapsar. İnsan, gerçekleştirdiği davranışları değerlendirirken yalnızca ortaya çıkan sonuca bakmamalı; davranışın hangi amaçla gerçekleştirildiğini, hangi koşullarda ortaya çıktığını ve kişinin ne ölçüde sorumluluk taşıdığını da anlamaya çalışmalıdır.
Günah ve sevap kavramlarını doğru anlamak, insanın kendi davranışlarını tanımasına, sorumluluklarını fark etmesine ve Yaradan'a karşı yükümlülüklerini yerine getirmesine yardımcı olur. Bununla birlikte, bu kavramlar başkalarını yargılamanın, kendini üstün görmenin veya insanların değerini tek bir davranış üzerinden belirlemenin aracı hâline getirilmemelidir.
B15 bölümü, günah ve sevap kavramlarının anlaşılmasına ilişkin temel ilkeleri ortaya koymaktadır. Bu ilkeler, bireyin kendi davranışlarını nasıl değerlendirmesi gerektiğini, hatalarına nasıl yaklaşacağını, bağışlanma dilemenin anlamını, iyilik karşısındaki tutumunu ve nihai hükmün kime ait olduğunu ele almaktadır.
Aşağıda B15 bölümündeki on altı madde, anlamları ve günlük yaşamdaki karşılıklarıyla ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
1. Günah ve sevap kavramlarını anlamanın başlangıcı
B15 — 1. Madde
Biliniz ki günah ve sevap kavramlarını anlamak, bireyin davranışlarını, sorumluluklarını ve Yaradan'a karşı yükümlülüklerini doğru değerlendirmesiyle başlar.
Bu madde, günah ve sevap kavramlarını anlamanın öncelikle kişinin kendi yaşamını ve davranışlarını değerlendirmesiyle başladığını ifade eder. İnsan, yaptığı bir davranışın iyi veya yanlış olduğunu anlamak istiyorsa öncelikle o davranışın ne anlama geldiğini, hangi sorumlulukla ilişkili olduğunu ve hangi ilkeye dayandığını sorgulamalıdır.
Bir davranışın yalnızca başkaları tarafından beğenilmesi, onun bütün yönleriyle doğru olduğunu göstermeyebilir. Aynı şekilde, bir davranışın başkaları tarafından eleştirilmesi de tek başına onun yanlış olduğunun kesin kanıtı değildir. Değerlendirmede davranışın niteliği, amacı, koşulları ve ilgili sorumluluklar dikkate alınmalıdır.
Örneğin bir insanın yardıma ihtiyacı olan birine destek olması, iyilik ve sorumluluk anlayışıyla ilişkilendirilebilir. Ancak yardımın karşılığında çıkar elde etmek, yardım edilen kişiyi kendisine bağımlı kılmak veya bu davranışla başkalarına üstünlük taslamak gibi durumlar da ayrıca değerlendirilmelidir.
Burada önemli olan, bir davranışın yalnızca dışarıdan nasıl göründüğüne değil, hangi anlamı taşıdığına da bakmaktır.
Bu maddenin temel mesajı: Günah ve sevap kavramlarını anlamak, insanın kendi davranışlarını, sorumluluklarını ve Yaradan'a karşı yükümlülüklerini bilinçli biçimde değerlendirmesiyle başlar.
2. Günah olarak değerlendirilen davranışın nedenini anlamak
B15 — 2. Madde
Günah olarak adlandırılan her davranışın hangi hata veya kusurla ilişkili olduğunu, hangi tüze, kural ya da yönteme aykırılık oluşturduğunu anlamaya çalışınız.
Bu madde, bir davranışı yanlış olarak nitelendirmenin ötesine geçerek o davranışın neden yanlış kabul edildiğini anlamaya yöneltir.
Bir insan bir hata yaptığında yalnızca kendisine yanlış yaptığının söylenmesi, hatanın nedenini kavraması için yeterli olmayabilir. Hangi sorumluluğun ihmal edildiğini, hangi kuralın çiğnendiğini veya hangi yöntemin yanlış uygulandığını anlaması gerekir.
Buradaki tüze, kural ve yöntem kavramları, davranışların değerlendirilmesinde başvurulan ölçütleri ifade eder. Tüze, ilgili bağlamda geçerli olan düzenleyici ilke veya normu; kural, uyulması gereken belirlemeyi; yöntem ise bir işin nasıl gerçekleştirilmesi gerektiğini anlatır.
Örneğin bir insanın verdiği sözü tutmaması, söz verme sorumluluğu bakımından değerlendirilmelidir. Sözünü neden tutmadığı, bunu bilerek yapıp yapmadığı ve yerine getirmek için imkânının bulunup bulunmadığı da incelenmelidir.
Bu yaklaşım, hatayı yalnızca bir etiketle tanımlamak yerine hatanın kaynağını ortaya çıkarmayı amaçlar. Çünkü neden anlaşılmadan yapılan değerlendirme, aynı yanlışın tekrar edilmesini önlemekte yetersiz kalabilir.
Bu maddenin temel mesajı: Bir davranışın neden yanlış olduğunu anlamak, hatanın kaynağını belirlemek ve aynı hatanın tekrarlanmasını önlemek için gereklidir.
3. Sevap olarak değerlendirilen davranışlarda amaç ve nitelik
B15 — 3. Madde
Sevap olarak adlandırılan davranışları değerlendirirken yalnızca ortaya çıkan sonuca değil, davranışın niteliğine, amacına ve gerçekleştirildiği koşullara da dikkat ediniz.
Bu madde, iyi bir sonucun tek başına bir davranışın bütün yönlerini açıklamayacağını belirtir.
Bir davranışın sonucunda birinin yarar görmesi önemlidir. Ancak davranışın nasıl gerçekleştirildiği, hangi amaçla yapıldığı ve hangi koşullarda ortaya çıktığı da değerlendirilmelidir.
Örneğin bir insanın başka birine maddi yardımda bulunması, o kişinin bir ihtiyacının karşılanmasını sağlayabilir. Fakat yardımın aşağılamak, baskı kurmak veya kişiyi kendisine borçlu hissettirmek amacıyla yapılması, davranışın niteliğini ayrıca sorgulamayı gerektirir.
Bununla birlikte, bir davranışın sonucunun beklenenden farklı olması da tek başına kötü bir amaç taşıdığını göstermez. İnsan bazen iyi niyetle hareket ettiği hâlde öngöremediği sonuçlarla karşılaşabilir.
Dolayısıyla amaç, davranışın niteliği ve sonuç birbirinden kopuk biçimde değerlendirilmemelidir. Her biri, davranışın anlaşılmasına katkı sağlayan ayrı bir unsurdur.
Bu maddenin temel mesajı: Bir davranışı değerlendirirken yalnızca ne sonuç verdiğine değil, nasıl ve hangi amaçla gerçekleştirildiğine de bakılmalıdır.
4. Bireyin bilgi, imkân ve koşullarını dikkate almak
B15 — 4. Madde
Bir davranışın sonucunu değerlendirirken bireyin bilgisini, imkânlarını, koşullarını ve taşıdığı sorumlulukları göz ardı etmeyiniz.
İnsanlar aynı koşullarda yaşamaz, aynı bilgiye sahip olmaz ve aynı imkânlarla hareket etmez. Bu nedenle iki insanın gerçekleştirdiği benzer davranışlar, farklı koşullar altında ortaya çıkmış olabilir.
Bir insanın bir sorumluluğu yerine getirebilmesi için gerekli bilgiye, zamana, araca veya fiziksel imkâna sahip olup olmadığı önemlidir. Bunların değerlendirme dışında bırakılması, davranışın nedenini ve kişinin sorumluluğunu doğru anlamayı güçleştirir.
Örneğin bir işi gerçekleştirmekle yükümlü olan iki kişiden biri gerekli araçlara ve bilgiye sahipken diğeri bunlardan yoksun olabilir. Her ikisinin de aynı sonucu elde edememesi, aynı ölçüde sorumlu oldukları anlamına gelmez.
Ancak koşulların dikkate alınması, bütün hataların kendiliğinden mazur görülmesi demek de değildir. Kişinin hangi imkânlara sahip olduğu, hangi sorumluluğu taşıdığı ve elindeki imkânları nasıl kullandığı birlikte değerlendirilmelidir.
Bu yaklaşım, sorumluluğu ortadan kaldırmak için değil, sorumluluğun gerçek kapsamını belirlemek için gereklidir.
Bu maddenin temel mesajı: Bir insanın davranışını doğru değerlendirebilmek için yalnızca sonucu değil, o sonucu ortaya çıkaran bilgi ve imkânları da dikkate almak gerekir.
5. Bilerek yapılan davranış ile bilgi veya imkân eksikliğinden doğan hata
B15 — 5. Madde
Bilerek gerçekleştirilen bir davranış ile bilgi veya imkân eksikliği nedeniyle ortaya çıkan bir hatanın değerlendirilmesinde aynı koşulların bulunduğunu varsaymayınız.
Bu madde, insan davranışlarının değerlendirilmesinde bilinçli tercih ile istemeden yapılan hata arasındaki farkı ele alır.
Bir insan yanlış olduğunu bildiği bir davranışı bilerek gerçekleştirebilir. Başka bir insan ise gerekli bilgiye sahip olmadığı veya elindeki imkânlar yetersiz kaldığı için yanlış bir sonuca ulaşabilir. Bu iki durumun nedenleri ve sorumluluk bakımından taşıdığı anlam aynı olmayabilir.
Örneğin bir kişi, verdiği sözün gereğini yerine getirebileceği hâlde bundan kaçınabilir. Başka bir kişi ise aynı sorumluluğu yerine getirmek için çaba gösterdiği hâlde beklenmedik bir engelle karşılaşabilir.
İlk durumda kişinin tercihi, ikinci durumda ise koşullar ve gösterilen çaba daha yakından incelenmelidir.
Bununla birlikte, bilgi eksikliği her zaman sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Kişinin bilmesi gereken bir konuda öğrenme imkânına sahip olup olmadığı, gerekli özeni gösterip göstermediği de değerlendirilmelidir.
Bu nedenle davranışın bilinçli olarak mı gerçekleştirildiği, hata olduğunu bilip bilmediği ve yanlışlığı fark etmek için gerekli çabayı gösterip göstermediği önem taşır.
Bu maddenin temel mesajı: Her hatanın nedeni aynı değildir. Bilinçli tercih ile bilgi veya imkân eksikliğinden doğan hatayı birbirinden ayırmak gerekir.
6. Başkalarını değerlendirirken kendi bilginin sınırlarını bilmek
B15 — 6. Madde
Başkalarının davranışlarını değerlendirirken kendi sınırlı bilginizi mutlak ölçü kabul etmeyiniz. Yaradan'ın değerlendirmesi ile bireylerin birbirleri hakkında verdikleri hükümleri birbirinden ayırınız.
İnsanlar çoğu zaman başkalarının davranışlarını gördükleri kadarıyla değerlendirir. Ancak bir davranışın dışarıdan görünen kısmı, o davranışın bütün nedenlerini açıklamayabilir.
Bir insanın neden belirli bir karar aldığını, hangi güçlüklerle karşılaştığını veya hangi bilgilere sahip olduğunu her zaman bilemeyiz. Bu nedenle sınırlı bilgiyle ulaşılan bir değerlendirmeyi kesin ve değişmez bir hüküm gibi sunmak doğru bir yaklaşım değildir.
Burada iki ayrı durum vardır. Birincisi, insanların günlük yaşamda davranışlar hakkında değerlendirmeler yapmasıdır. İkincisi ise Yaradan'ın değerlendirmesi ve nihai hükmü konusudur.
İnsanlar gözlemledikleri davranışlar üzerinden görüş bildirebilir, sorumlulukları belirleyebilir ve gerektiğinde yanlışları eleştirebilir. Ancak kendi bilgilerinin sınırlı olduğunu unutmamalıdırlar.
B15'in bu maddesi, insanın kendi değerlendirmesiyle Yaradan'ın hükmünü aynı düzeye koymaması gerektiğini vurgular.
Bu anlayış, hataların görmezden gelinmesini gerektirmez. Yanlış bir davranış eleştirilebilir; fakat eleştiri ile kişinin bütün varlığı hakkında kesin bir hüküm vermek birbirinden ayrılmalıdır.
Bu maddenin temel mesajı: İnsanlar değerlendirme yapabilir, ancak bilgilerinin sınırlı olduğunu bilmeli ve kendi hükümlerini Yaradan'ın nihai hükmüyle özdeşleştirmemelidir.
7. Yapılan hatayı kabul etmek ve düzeltmeye yönelmek
B15 — 7. Madde
Bir hata yaptığınızı fark ettiğinizde hatanızı kabul etmekten kaçınmayınız. Hatanızı anlamaya, sorumluluğunuzu belirlemeye ve mümkün olduğu ölçüde düzeltmeye yöneliniz.
İnsan hata yapabilir. Ancak hatanın fark edilmesinden sonra takınılan tutum, kişinin sorumluluk anlayışını ortaya koyar.
Bazı insanlar hata yaptıklarını anladıklarında kendilerini savunmaya çalışır, hatalarını başkalarına yükler veya yaşananları önemsiz göstermeye yönelir. Böyle bir yaklaşım, hatanın nedenini anlamayı ve düzeltmeyi zorlaştırabilir.
Oysa hatayı kabul etmek, kişinin kendi davranışıyla yüzleşmesini sağlar. Bu kabul, kendisini değersiz görmek veya bütün kişiliğini hatalı saymak anlamına gelmez. Aksine, yanlış bir davranışı doğru biçimde değerlendirebilmek için gerekli bir başlangıçtır.
Hata kabul edildikten sonra üç aşama önem kazanır:
Hatanın nasıl ortaya çıktığını anlamak.
Hangi sorumluluğun kişiye ait olduğunu belirlemek.
Mümkünse ortaya çıkan zararı gidermek ve benzer bir hatanın tekrarlanmasını önlemek.
Örneğin bir insan, söylediği bir sözle başka birini incittiğini fark ederse önce yaptığı davranışın sorumluluğunu kabul etmelidir. Ardından uygun bir özür dilemek, yanlış anlaşılmayı gidermek veya verdiği zararı telafi etmek için çaba gösterebilir.
Bu maddenin temel mesajı: Hata yapmak kadar, hatayı fark ettikten sonra onu kabul etmek, sorumluluğu üstlenmek ve düzeltmeye çalışmak da önemlidir.
8. Kusurun nedenlerini anlamak ve tekrarlanmasını önlemek
B15 — 8. Madde
Bir kusurunuzun farkına vardığınızda onu gizlemek veya önemsiz göstermek yerine, kusurun nedenlerini anlamaya ve aynı kusuru tekrarlamamak için gereken çabayı göstermeye çalışınız.
Hata ile kusur birbiriyle ilişkili olsa da aynı anlamı taşımak zorunda değildir. Hata, belirli bir davranışta ortaya çıkan yanlışlığı ifade edebilir. Kusur ise davranışlarda tekrarlanan bir eksiklik, yanlış eğilim veya giderilmesi gereken bir yön olarak da anlaşılabilir.
Örneğin bir insan bir kez öfkesine yenik düşerek kırıcı konuşabilir. Ancak öfkelendiği her durumda başkalarını incitiyor ve bu tutumunu değiştirmek için hiçbir çaba göstermiyorsa burada tekrarlanan bir davranış sorunu söz konusu olabilir.
Kusurun nedenini anlamak, yalnızca o davranışın ortaya çıktığı anı incelemekle sınırlı değildir. Davranışı tetikleyen düşünceler, alışkanlıklar, yanlış kabuller ve kişinin kendisini denetleme biçimi de değerlendirilmelidir.
Kusuru gizlemek, kısa vadede kişinin eleştirilmekten kaçınmasını sağlayabilir. Ancak asıl sorun devam ettiği sürece aynı davranış yeniden ortaya çıkabilir.
Bu nedenle insan, kendisinde fark ettiği eksiklikleri dürüstçe değerlendirmeli ve bunları gidermek için somut çaba göstermelidir.
Bu maddenin temel mesajı: Kusuru fark etmek yeterli değildir. Kusurun nedenlerini anlamak ve onu gidermek için çaba göstermek gerekir.
9. Yaradan'dan bağışlanma dilemenin anlamı
B15 — 9. Madde
Yaradan'dan bağışlanma dilemenin, kişinin hatasını kabul etmesi ve bağışlanma talebinde bulunması olduğunu biliniz. Bağışlanma dilemeyi, bağışlanmış olmanın kesinleşmiş sonucu olarak değerlendirmeyiniz.
Bu madde, bağışlanma dilemek ile bağışlanmış olmak arasındaki ayrımı açık biçimde ortaya koyar.
Bir insan hata yaptığını fark ettiğinde Yaradan'dan bağışlanma dileyebilir. Bu dilek, kişinin yaptığı davranışı sorguladığını, hatasını kabul ettiğini ve bağışlanma talebinde bulunduğunu ifade eder.
Ancak bağışlanma dilemiş olmak, bağışlanmanın kesin olarak gerçekleştiği sonucuna tek başına ulaştırmaz. Talepte bulunmak ile talebin sonucunun kesinleşmesi farklı durumlardır.
Bu ayrım, insanın kendi davranışları ve Yaradan ile ilişkisi konusunda ölçülü olmasını gerektirir. Kişi, bağışlanma dilediği için artık hiçbir sorumluluğunun kalmadığını düşünmemelidir.
Eğer yaptığı davranış başka bir insana zarar vermişse, kendi sorumluluğunu değerlendirmesi ve mümkün olduğunda zararı gidermeye çalışması da önemlidir. Bağışlanma dilemek, yanlış davranışın sonuçlarını görmezden gelmenin gerekçesi hâline getirilmemelidir.
Burada dikkat edilmesi gereken bir başka nokta da insanın başkası adına kesin bir bağışlanma hükmü vermemesidir. Bir kişinin bağışlanıp bağışlanmadığı konusunda Yaradan adına kesin konuşmak, insanın kendi değerlendirme sınırlarını aşması anlamına gelebilir.
Bu maddenin temel mesajı: Bağışlanma dilemek bir talepte bulunmaktır; bağışlanmış olmak ise bu taleple aynı şey değildir. İnsan, hatasını kabul etmeli ve sorumluluklarını yerine getirmeye çalışmalıdır.
10. İyi davranış nedeniyle böbürlenmemek ve kibirlenmemek
B15 — 10. Madde
İyi bir davranışta bulunduğunuzda kendinizi başkalarından üstün görmeyiniz. Gerçekleştirdiğiniz davranışı böbürlenme ve kibirlenme nedeni hâline getirmeyiniz.
İnsan, iyi bir davranış gerçekleştirdiğinde bundan memnuniyet duyabilir. Bir sorumluluğu yerine getirmek, birine yardımcı olmak veya doğru bir davranışta bulunmak olumlu bir durumdur.
Ancak iyi davranışta bulunmak ile bu davranışı kendini başkalarından üstün görmenin gerekçesi yapmak birbirinden farklıdır.
Böbürlenme, kişinin yaptığı işi başkalarına karşı bir üstünlük gösterisine dönüştürmesiyle ortaya çıkabilir. Kibirlenme ise kişinin kendisini başkalarından daha değerli veya üstün görmesiyle ilişkilidir.
Örneğin bir insan, ihtiyaç sahibi birine yardım ettikten sonra bu davranışını sürekli gündeme getiriyor, yardım ettiği kişiyi küçük görüyor veya başkalarının kendisine borçlu olduğunu düşünüyorsa iyilik, üstünlük kurma aracına dönüşebilir.
Oysa bir davranışın iyiliği, kişiye başkalarını küçümseme hakkı vermez. İnsan kendi davranışını değerlendirmeli, sorumluluğunu yerine getirdiği için kendisini diğer insanlardan daha değerli saymamalıdır.
Bu madde, insanın yaptığı iyilik karşısında ölçülü ve alçakgönüllü olmasını öğütler.
Bu maddenin temel mesajı: İyilik yapmak, başkalarına üstünlük taslamak için değil, doğru ve sorumlu davranmak için önemlidir.
11. Bir insanı tek bir hatasıyla tanımlamamak
B15 — 11. Madde
Bir başkasının yaptığı hatayı, o kişinin bütün varlığını ve yaşamını tanımlayan tek ölçüt olarak kullanmayınız. Davranış ile bireyi birbirinden ayırarak değerlendiriniz.
Bu madde, bir davranışın değerlendirilmesiyle o davranışı gerçekleştiren kişinin bütünü hakkında hüküm verilmesi arasındaki farkı ele alır.
Bir insan yanlış bir davranışta bulunabilir. Bu davranışın yanlış olduğunu söylemek, davranışın nedenlerini araştırmak ve gerektiğinde kişiden hesap sormak mümkündür. Ancak bu durum, kişinin bütün yaşamının yalnızca o hatadan ibaret olduğu anlamına gelmez.
Örneğin bir insan bir konuda dürüst davranmamış olabilir. Bu davranış eleştirilmeli ve taşıdığı sorumluluk değerlendirilmelidir. Fakat yalnızca bu olaydan hareketle kişinin bütün yaşamında hiçbir zaman doğru davranmadığı sonucuna ulaşmak, eldeki bilgiyi aşan bir genelleme olur.
Davranış ile bireyi birbirinden ayırmak, yapılan yanlışı önemsizleştirmek değildir. Buradaki amaç, yanlış davranışı açıkça değerlendirmekle kişiyi tek bir davranışa indirgememek arasındaki dengeyi kurmaktır.
Bu yaklaşım, insanların hatalarını düzeltme imkânını da dikkate alır. Bir insanın yanlışını kabul etmesi, davranışını değiştirmesi ve sorumluluğunu yerine getirmesi mümkündür.
Bu maddenin temel mesajı: Yanlış davranış eleştirilebilir; ancak insanın bütün varlığı ve yaşamı tek bir hatayla tanımlanmamalıdır.
12. İyi davranışların başka sorumlulukları kendiliğinden ortadan kaldırmaması
B15 — 12. Madde
Bir insanın iyi davranışlarını, başka bir alandaki sorumluluklarını yerine getirmemesini kendiliğinden ortadan kaldıran bir karşılık olarak görmeyiniz. Her davranışın kendi niteliği ve sorumluluğu içinde değerlendirilmesi gerektiğini anlayınız.
Bu madde, bir alanda gerçekleştirilen iyiliğin başka bir alandaki sorumlulukların yerine geçeceği düşüncesini sorgular.
İnsan aynı yaşam içerisinde farklı sorumluluklar taşır. Bir konuda başkalarına yardım ederken başka bir konuda verdiği sözü tutmakla, üzerine düşen görevi yerine getirmekle veya bir yanlışını düzeltmekle yükümlü olabilir.
Bir sorumluluğun yerine getirilmesi, başka bir sorumluluğun kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Örneğin bir insan çevresindeki kişilere yardım ediyor olabilir. Ancak bu durum, daha önce verdiği bir sözü yerine getirmemesini veya başka bir kişiye verdiği zararı gidermemesini kendiliğinden haklı çıkarmaz.
Burada önemli olan, iyilik ile sorumluluğun birbirine karşı birer ödeme aracı gibi görülmemesidir. Bir davranışın olumlu niteliği korunurken başka bir davranışın taşıdığı sorumluluk da ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu ilke, insanın yalnızca kendisiyle gurur duyduğu davranışlara odaklanmamasını; yerine getirmediği görevleri ve düzeltmesi gereken yanlışları da göz önünde bulundurmasını gerektirir.
Bu maddenin temel mesajı: Bir alandaki iyilik, başka bir alandaki sorumluluğu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Her davranış kendi niteliği içinde değerlendirilmelidir.
13. Sonluk sürecinde değerlendirilecek davranışların bilincinde olmak
B15 — 13. Madde
Yaşamınız boyunca gerçekleştirdiğiniz davranışların Sonluk sürecinde değerlendirileceğini bilerek sorumluluklarınızı önemseyiniz. Ancak bu değerlendirmeyi yalnızca günah ve sevap sayımına indirgemeyiniz.
Bu madde, insanın yaşamı boyunca gerçekleştirdiği davranışların ve taşıdığı sorumlulukların önemini vurgular.
Sonluk kavramı, bu metnin bağlamında insanın yaşamındaki davranışların nihai değerlendirmeye konu olması düşüncesiyle ilişkilidir. Bu düşünce, bireyin yaptığı davranışların önemsiz olmadığını ve sorumluluklarının yalnızca günlük yaşamla sınırlı görülmemesi gerektiğini ifade eder.
İnsan, gerçekleştirdiği davranışları değerlendirirken yalnızca kaç iyi veya kaç yanlış davranışta bulunduğunu hesaplayan bir anlayışla yetinmemelidir. Davranışların nedenlerini, taşıdıkları sorumlulukları, ortaya çıkardıkları sonuçları ve kişinin hataları karşısında nasıl bir tutum takındığını da anlamaya çalışmalıdır.
Örneğin bir insanın birçok kez yardımda bulunmuş olması önemlidir. Bununla birlikte, başka bir kişiye verdiği zararı nasıl değerlendirdiği, yanlışını kabul edip etmediği ve sorumluluğunu yerine getirip getirmediği de ayrıca ele alınmalıdır.
Bu yaklaşım, insanın yaşamını basit bir sayım işlemine indirgemek yerine bütünlüklü bir sorumluluk anlayışıyla değerlendirmesini sağlar.
Sonluk sürecine ilişkin bu düşünce, insanın korku veya kaygıyla hareket etmesinden ziyade davranışlarının önemini kavramasına ve sorumluluklarını bilinçli biçimde yerine getirmesine yöneliktir.
Bu maddenin temel mesajı: İnsan, yaşamı boyunca gerçekleştirdiği davranışların nihai değerlendirmeye konu olacağını bilerek sorumluluklarını önemsemeli; değerlendirmeyi yalnızca günah ve sevap sayımına indirgememelidir.
14. İlahi adalet ve insanların farklı koşulları
B15 — 14. Madde
İlahi adaletin anlaşılmasında insanların farklı koşullara, bilgilere ve imkânlara sahip olduklarını dikkate alınız. Adil değerlendirme ile herkesi koşullarını gözetmeden aynı biçimde yargılamanın aynı şey olmadığını anlayınız.
Bu madde, adaletin yalnızca herkese aynı hükmü uygulamak biçiminde anlaşılamayacağını ortaya koyar.
İnsanlar farklı ortamlarda yetişir, farklı bilgilere ulaşır ve farklı imkânlarla karşılaşır. Bu farklılıklar, kişilerin davranışlarını ve sorumluluklarını yerine getirme biçimlerini etkileyebilir.
Bu nedenle adil bir değerlendirmede, davranışın kendisi kadar davranışı gerçekleştiren kişinin koşulları da dikkate alınmalıdır.
Örneğin aynı görevi üstlenen iki kişiden biri gerekli eğitime ve araçlara sahipken diğeri bu olanaklardan yoksun olabilir. Her ikisinin de aynı sonucu elde edememesi, sorumluluklarının bütün yönleriyle aynı olduğu anlamına gelmez.
Ancak farklı koşulları dikkate almak, herkes için ayrıcalık oluşturmak veya yanlışları koşulsuz biçimde mazur görmek demek değildir. Asıl mesele, kişinin davranışını ve sorumluluğunu gerçek koşulları içinde değerlendirmektir.
B15'in bu maddesi, insanların kendi sınırlı bilgileriyle başkaları hakkında hüküm verirken dikkatli olmaları gerektiğini de destekler. Bir davranışın bütün koşullarını bilmeden verilen kesin hükümler, adil değerlendirme ilkesinden uzaklaşabilir.
İlahi adalet anlayışı bakımından ise nihai hükmün Yaradan'a ait olduğu kabul edilir. İnsanların değerlendirmeleri, sahip oldukları bilgi ve anlayışın sınırları içinde kalır.
Bu maddenin temel mesajı: Adalet, insanları koşullarını gözetmeden aynı biçimde yargılamakla eş anlamlı değildir. Bilgi, imkân ve sorumluluk farklılıkları değerlendirmede dikkate alınmalıdır.
15. Kendini başkalarıyla karşılaştırmak yerine doğru yaşamaya yönelmek
B15 — 15. Madde
Günah ve sevap kavramlarını anlamaya çalışırken esas amacınızın kendinizi başkalarıyla karşılaştırmak değil, Yaradan'ın belirlediği tüze, kural ve yöntemlere uygun yaşamak, hatalarınızı ve kusurlarınızı fark etmek ve sorumluluklarınızı yerine getirmek olduğunu biliniz.
Bu madde, B15 bölümünün temel yönelimini açıklar: Günah ve sevap kavramları, insanın başkalarıyla üstünlük yarışına girmesi için değil, kendi yaşamını ve sorumluluklarını değerlendirmesi için ele alınmalıdır.
İnsanlar zaman zaman kendilerini başkalarıyla karşılaştırarak daha iyi veya daha kötü oldukları sonucuna ulaşmaya çalışabilir. Bir başkasının hatalarını görmek, kişinin kendi davranışlarını sorgulamaktan kaçınmasına da yol açabilir.
Örneğin bir insan, çevresindeki birinin daha fazla hata yaptığını düşünerek kendi davranışlarını yeterince incelemeyebilir. Oysa başka bir kişinin hatalı davranması, kişinin kendi sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.
Aynı şekilde, bir insanın kendisini başkalarından daha iyi görmesi de onun bütün sorumluluklarını yerine getirdiğini kanıtlamaz.
Bu nedenle kişinin dikkatini öncelikle kendi davranışlarına yöneltmesi gerekir. Hangi sorumlulukları yerine getirdiğini, hangi konularda hata yaptığını, hangi kusurlarını gidermesi gerektiğini ve Yaradan'ın belirlediği tüze, kural ve yöntemlere ne ölçüde uygun yaşadığını değerlendirmelidir.
Burada amaç, başkalarının durumunu hiç dikkate almamak değildir. Amaç, başkalarını karşılaştırma ölçüsü hâline getirerek kendi sorumluluklarını ihmal etmemektir.
B15'in bu maddesi, günah ve sevap anlayışını kişisel gelişim, sorumluluk bilinci ve doğru yaşam arayışıyla ilişkilendirir.
Bu maddenin temel mesajı: Başkalarının davranışlarını ölçü alarak kendinizi üstün veya yetersiz görmek yerine, kendi hatalarınızı ve sorumluluklarınızı değerlendirmeye yöneliniz.
16. Yaradan'ın tanıklığı ve nihai hükmün O'na ait olması
B15 — 16. Madde
Yaradan'ın günahlarınıza da sevaplarınıza da tanık olduğunu biliniz. Hükmü en iyi veren ve verecek olan O'dur. Bu nedenle kendi davranışlarınızı dürüstlükle değerlendiriniz ve nihai hükmün Yaradan'a ait olduğunu unutmayınız.
Bu madde, B15 bölümünün sonuç düşüncesini ortaya koyar. İnsan, gerçekleştirdiği davranışların yalnızca başkaları tarafından görülüp görülmediğine göre hareket etmemelidir. Kendi davranışlarını değerlendirirken Yaradan'ın tanıklığına ilişkin inancını ve nihai hükmün O'na ait olduğu anlayışını esas almalıdır.
Bir davranışın başkaları tarafından fark edilmemesi, o davranışın önemsiz olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde, bir iyiliğin başkaları tarafından bilinmemesi de onun değerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Bu düşünce, insanı dışarıdan nasıl göründüğüne odaklanmak yerine kendi davranışlarıyla dürüstçe yüzleşmeye yöneltir.
Maddenin ikinci önemli yönü, hüküm verme meselesidir. İnsanlar davranışları hakkında değerlendirmeler yapabilirler. Ancak kendi değerlendirmelerinin sınırlı olduğunu bilmeli ve Yaradan'ın nihai hükmünü kendi hükümleriyle bir tutmamalıdırlar.
Bu ilke, insanın hem kendi davranışlarını hem de başkalarının davranışlarını değerlendirirken ölçülü olmasını gerektirir. Kişi kendi hatalarını gizlememeli, iyi davranışlarıyla böbürlenmemeli ve başkaları hakkında kesin bir nihai hüküm verme iddiasına girmemelidir.
Yaradan'ın günahlara da sevaplara da tanık olduğu düşüncesi, insanın davranışlarını bir bütün olarak ele almasını gerektirir. Burada yalnızca yanlışların değil, doğru davranışların ve yerine getirilen sorumlulukların da değerlendirme kapsamında olduğu belirtilmektedir.
Bu maddenin temel mesajı: İnsan, kendi davranışlarını dürüstlükle değerlendirmeli; günah ve sevap konusunda nihai hükmün Yaradan'a ait olduğunu bilerek hareket etmelidir.
Genel değerlendirme: B15 bölümünün bütünlüğü
B15 bölümündeki on altı madde birlikte değerlendirildiğinde, günah ve sevap kavramlarının yalnızca iyi ve kötü davranışları sınıflandırmakla sınırlı olmadığı görülür. Bölüm, insanın kendi davranışlarını anlaması, sorumluluklarını yerine getirmesi, hatalarını düzeltmesi ve başkaları hakkında hüküm verirken ölçülü olması üzerinde durmaktadır.
Maddeler arasındaki ilişkiyi şu şekilde özetleyebiliriz:
Birinci aşama: Anlamak ve değerlendirmek. İlk altı madde, davranışların niteliğini, amacını, koşullarını ve sorumlulukla ilişkisini anlamaya yöneltir. Bir davranışın neden yanlış veya iyi olarak değerlendirildiğini açıklamaya çalışır.
İkinci aşama: Hataları kabul etmek ve düzeltmek. Yedinci, sekizinci ve dokuzuncu maddeler, hatanın kabul edilmesini, kusurların nedenlerinin araştırılmasını ve Yaradan'dan bağışlanma dilemenin doğru anlaşılmasını ele alır.
Üçüncü aşama: İyilik karşısında ölçülü olmak ve insanları adil değerlendirmek. Onuncu, on birinci, on ikinci ve on dördüncü maddeler; kibirlenmemeyi, insanı tek bir hatayla tanımlamamayı, farklı sorumlulukları birbirinden ayırmayı ve insanların farklı koşullarını dikkate almayı vurgular.
Dördüncü aşama: Yaşamın bütününü ve nihai değerlendirmeyi gözetmek. On üçüncü, on beşinci ve on altıncı maddeler, insanın yaşamı boyunca taşıdığı sorumlulukları önemsemesini, kendisini başkalarıyla karşılaştırmak yerine doğru yaşamaya yönelmesini ve nihai hükmün Yaradan'a ait olduğunu unutmamasını ister.
Bu bütünlük içinde B15, bireyin kendi davranışlarını dürüstçe değerlendirmesi ile başkalarının davranışları hakkında ölçülü hüküm vermesi arasında bir denge kurar.
Bölümün yaklaşımına göre insan, bir yandan hatalarını görmezden gelmemeli ve sorumluluklarından kaçmamalı; diğer yandan yaptığı iyilikleri üstünlük nedeni hâline getirmemelidir. Kendi davranışlarını değerlendirirken koşulları, amacı ve sorumluluğu dikkate almalı; başkalarının davranışlarını değerlendirirken de kendi bilgisinin sınırlarını bilmelidir.
Sonuç
B15 bölümünün temel düşüncesi, günah ve sevap kavramlarının insanın yaşamındaki davranışları ve sorumlulukları anlamak için ele alınmasıdır. Bu kavramlar, insanın kendisini başkalarından üstün görmesine veya başkalarını kesin biçimde yargılamasına değil, kendi davranışlarını sorgulamasına ve doğru yaşamaya yönelmesine hizmet etmelidir.
İnsan hata yaptığında bunu kabul etmeli, hatanın nedenini anlamalı ve mümkün olduğunca düzeltmeye çalışmalıdır. Bir kusurunu fark ettiğinde onu gizlemek yerine gidermek için çaba göstermelidir. Yaradan'dan bağışlanma dilediğinde ise dilekte bulunmak ile bağışlanmış olmanın aynı şey olmadığını bilerek sorumluluklarını önemsemelidir.
İyilik yaptığında böbürlenmemeli, başkasının hatasını o kişinin bütün yaşamının ölçütü hâline getirmemeli ve bir alandaki iyiliğin başka bir alandaki sorumlulukları ortadan kaldırdığını düşünmemelidir. İnsanların farklı bilgi ve imkânlara sahip olduğunu dikkate almalı, kendi değerlendirmelerini nihai hükümle karıştırmamalıdır.
Bütün bu ilkeler, bireyi kendi yaşamı üzerinde düşünmeye ve sorumluluklarını bilinçli biçimde yerine getirmeye çağırır.
B15'in vardığı temel sonuç şudur: Günah ve sevap kavramlarını anlamanın amacı, başkalarını yargılamak veya kendini üstün görmek değil; Yaradan'ın belirlediği tüze, kural ve yöntemlere uygun yaşamaya çalışmak, hataları ve kusurları fark etmek, sorumlulukları yerine getirmek ve nihai hükmün Yaradan'a ait olduğunu bilmektir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Dilerseniz düşüncelerinizi ve sorularınızı aşağıdaki yorum kısmına bırakabilirsiniz.